martes, 26 de abril de 2016

Estado actual del libro sobre los escudos y linajes de Sobrarbe


 
A principios del año 2013 emprendí la tarea de recopilar información para realizar un libro que diera a conocer la riqueza heráldica de la comarca de Sobrarbe. Tras varios parones en los años 2014 y 2015, de nuevo he puesto en marcha el proyecto. He dado por finalizada la tarea de recopilar información en todo tipo de archivos. Me quedan por hacer unas pocas fotos y revisar varios escudos ya vistos.

Estoy en la fase de redacción y coordinación de datos para que el texto sea coherente. El estudio va más allá de las fotografías, y de describir y datar los conjuntos heráldicos. Se relacionan los escudos con las personas que los diseñaron y los mandaron realizar, claro está que no siempre esto va a ser posible. Incluso hay más de 30 escudos que de momento no he podido asignarles un linaje.

Estoy estudiando 123 apellidos diferentes; tengo finalizados la tercera parte. Si las ganas y la salud me acompañan, igual a finales de año está acabado el estudio. Si me canso, volverá a dormir el proyecto el sueño de los justos. Veremos…

LISTADO DE APELLIDOS EN ESTUDIO

1
ABARCA
DE SANTA EUGENIA (LINÁS DE BROTO)
2
AGUILAR
DE LA LECINA DE BUIL
3
ALASTRUÉ
DE ALASTRUÉ, CASTEJÓN…
4
ALLUÉ
DE ASÍN DE BROTO, BUESA, MATIDERO
5
ALTEMIR
DE LUMO DE MURO, BÁRCABO
6
ANCLADA O ANGLADA
DE FISCAL, BERGUA
7
ARASANZ
DE ALMAZORRE, ABIZANDA, LA PARDINA…
8
AZNAR
DE YOSA DE BROTO, LINÁS DE BROTO…
9
BAGÜESTE
DE BÁRCABO
10
BALLABRIGA O VALLABRIGA
DE COSCOJUELA DE SOBRARBE, LAPENILLA…
11
BALLARÍN, VALLARÍN, VALLERÍN
DE ASÍN DE BROTO, PLAN…
12
BARDAXÍ
DE PLAN, GISTAÍN, BOLTAÑA…
13
BARRAU
DE BESTUÉ, CERESUELA
14
BELLOSTA
DE BARA, LA PARDINA, ARCUSA
15
BENEDET, BENEDED, BENEDÉ
DE GRIÉBAL, FORMIGALES…
16
BERGUA
DE BERGUA, JÁNOVAS…
17
BERROY, BORROY
DE COSCOJUELA DE SOBRARBE, BUIL Y OTROS
18
BESTUÉ, BISTUÉ
DE TRONCEDO Y OTROS
19
BIELSA
DE AÍNSA, BOLTAÑA
20
BOLTAÑA
DE MESÓN DE FUEBLA, MORCAT
21
BORRUEL, BORRUÉ
DE FANLO, FISCAL, LABUERDA
22
BROTO
DE GUASO, LATORRECILLA, MORILLO DE TOU, BOLTAÑA Y OTROS
23
BUERBA
DE FANLO, PARZÁN
24
BUESA
DE YEBA, LECINA
25
BUIL, BOIL
DE ARASANZ, MONDOT, BETORZ, LECINA...
26
CADENA, LA CADENA
DE FISCAL, FRAGEN, BUESA
27
CAMÓN
DE LINÁS DE BROTO, VÍU DE LINÁS
28
CAMPO
DE CASTELLAZO, ARCUSA, AÍNSA, BOLTAÑA…
29
CAMPODARBE, CAMPODARVE
DE BOLTAÑA
30
CAPALVO, CAPABLO
DE GERE, ALBELLA, LACORT…
31
CARDIEL
DE OLSÓN, LAMATA…
32
CASTRO
DE BANASTÓN, TRONCEDO, CASTELLAZO, ERÍPOL…
33
CÁJOL, CÁXOL, CAJAL
DE OTO
34
CEBOLLERO
DE TORRELLOLA DE LA PLANA, ALBELLA
35
CLAVER
DE TORLA
36
CLAVERÍA
DE TORLA, LUMO MURO
37
CLIMENTE, CLEMENTE
DE NERÍN, LAMATA
38
CORONAS
DE JABIERRE DE OLSÓN, CASTEJÓN…
39
COSCULLUELA
DE CASTEJÓN DE SOBRARBE, LAMATA, CHARO…
40
CUELLO
DE TELLA, AÍNSA, SAMITIER…
41
DOMPER
DE ERÍPOL
42
DUASO, DUESO
DE SASÉ, MURO DE SOLANA, CÁMPOL, SAN MARTÍN DE PUITARANS…
43
FALCETO
DE SIN, CASTEJÓN…
44
FELICES
DE BUESA
45
FERRER
DE SIESTE
46
FORNIÉS, FURNIÁS, FORNIÁS
DE OLSÓN
47
FUERTES
DE FISCAL
48
FUMANAL
DE FUMANAL, OLSÓN, ABIZANDA, GRIÉBAL, SANTA MARÍA DE LA NUEZ…
49
GALLÁN
DE TORLA
50
GARCÉS
DE BESTUÉ
51
GAZO
DE BOLTAÑA
52
GER
DE LARDIÉS, FISCAL
53
GIRAL, GUIRAL
DE PLANILLO, AÍNSA
54
GUILLÉN
DE TORLA
55
JUSTE
DE ARCUSA
56
LA ESCALERA, ESCALERA
DE AÍNSA
57
LACAMBRA, CAMBRA
DE CAMPORROTUNO, BUIL, MIPANAS…
58
LACORTE, LACORT
DE BOLTAÑA
59
LAGUNA
DE OTO, GISTAÍN
60
LALUEZA, LUEZA
DE ALUEZA, MIPANAS, ABIZANDA, BÁRCABO…
61
LAMÚA
DE BANASTÓN
62
LAPLANA, PLANA
DE SAMITIER, CLAMOSA, AÍNSA, PUIDECINCA…
63
LARDIÉS
DE LARDIÉS, FISCAL, SAN JUSTE, OTO, FRAGEN, BORRASTRE…
64
LASCORZ
DE ABIZANDA, LAMATA, LABUERDA…
65
LASIERRA
DE URRIALES
66
LATORRE
DE CLAMOSA
67
LATRE
DE YEBA, NERÍN, BUERBA
68
LECINA
DE PALO
69
LISA
DE BESTUÉ, ESCUAÍN, BUERBA
70
LÓPEZ
DE BERGUA, ARRESA
71
MANARILLO
DE LINÁS DE BROTO
72
MAZA DE LIZANA
DE SAN JUSTE, SANTA OLARIA, JAVIERRE DE ARA, ABIZANDA…
73
MÉLIZ
DE BURGASÉ
74
MONCLÚS
DE BUIL, LAMATA…
75
MORERAS
DE TORRELISA
76
MUR
DE SIN, MINISTIRIO, ALUJÁN, SANTA MARÍA DE LA NUEZ, MORILLO DE MONCLÚS, SALINAS DE TRILLO…
77
NAVAL, NABAL
DE LASPUÑA
78
NAYA
DE CASTEJÓN
79
OLIBERA
DE ESCANILLA, LECINA, SAMITIER
80
OLIBÁN, OLIVÁN
DE TORLA
81
ORÚS
DE TORLA, BROTO, JAVIERRE DE ARA
82
PACO
DE SARSA DE SURTA
83
PALACIO
DE MATIDERO
84
PALLÁS
DE CAMPORROTUNO, GUASO
85
PALO
DE PALLARUELO
86
PARDINA
DE FRONTIÑÁN, OLSÓN
87
PASCUAL
DE TORLA
88
PÉREZ
DE ALUJÁN, GUASO, SUELVES
89
PONS, PONT
DE CLAMOSA
90
PINIÉS
DE BIELSA Y ALDEAS
91
PUÉRTOLAS
DE PUÉRTOLAS
92
PUEYO
DE SAMITIER
93
PUYUELO
DE OTO
94
RASO
DE GERBE, MEDIANO, BOLTAÑA
95
REVILLA
 
96
RINS, ARRINS, ARRIN
DE GISTAÍN
97
RÍO
DE LINÁS DE BROTO, SAN JUSTE
98
SALAMERO
DE ABIZANDA, LAPENILLA, CLAMOSA, BÁRCABO…
99
SALAS
DE HOSPITALED, BETORZ
100
SALINAS
DE LIGÜERRE, LAMATA
101
SAN VICENTE, SANT BICIENT
DE AÍNSA, SILVES
102
SÁNCHEZ
DE PUIMORCAT, MONDOT…
103
SANTAMARÍA
DE BROTO
104
SANTOLARIA
DE FISCAL, SASÉ, BORRASTRE
105
SANTORROMÁN, SANTA ROMÁN, SAN ROMÁN
DE ALBELLA, AÍNSA
106
SANZ DE BROTO
DE GUASO, LATORRECILLA
107
SANZ DE FANLO
DE FANLO
108
SARRABLO
DE CASTEJÓN
109
SATUÉ
DE FANLO
110
SESÉ, SASÉ
DE ARINZUÉ, OTO, BROTO
111
SOLANAS
DE LINÁS DE BROTO
112
SOLANILLA
DE TRONCEDO, PALO
113
SORRIPAS
DE PUYARRUEGO
114
TORRES
DE LAMATA, SAMITIER…
115
URBAN
DE LECINA
116
VAGUER
VALLE DE BROTO
117
VILLACAMPA
DE MONDOT, BORRASTRE, SAN FELICES, PLANILLO, FISCAL, BORRASTRE…
118
VILLAMANA
DE BROTO, AISUELA
119
VILLELLAS
DE MONDOT
120
VIÑUALES
DE LIGÜERRE DE ARA, ARRESA, BUESA
121
VIU
DE TORLA, PALO
122
XIMÉNEZ
DE AÍNSA
123
ZAZURCA
DE RAÑÍN

lunes, 18 de abril de 2016

Gran sequía en el año 1683


 
En 1683 se realizaron rogativas para que lloviera:

·      Se veneró el 28 de marzo el Santo Cristo de los Milagros en Huesca, y no llovió.

·      Se veneró el 9 de abril a San Victorián, y no llovió

·      Se veneró el 10 de abril a San Úrbez, y no llovió

·      Se veneró el 13 de abril a las reliquias de Liesa, y no llovió

·      Se veneró el 14 de abril a Jesús Nazareno y comenzó a llover. No había llovido  gota desde el mes de septiembre de 1682 hasta dicho día que comenzó a llover en algunas partes. El 23 de abril estaban los sembrados de trigo (“panes”) sin nacer.

El 14 de abril veneraron a Santa Orosia (“Eurosia”) en Yebra y llovió bastante en la montaña y los abadiados de Montearagón y Casbas.

Fueron a venerar hasta Eurosia el 21 de abril en Yebra, y el día que fueron también subieron los lugares hasta Albero Alto. Comenzó a llover como rocío pero no fue nada, ni se recolectó nada en todos los secanos de las Cinco Villas hasta Tamarite y la orilla del Ebro, ni grano ni paja. Hubo grandísimas necesidades en esta tierra y perecieron de hambre muchas personas y cabalgaduras. Hubo muchas enfermedades en personas y cabalgaduras.
En resumen, fue desastroso el año 1683, con sequía extrema, sobre todo en Tierra Plana.

viernes, 8 de abril de 2016

Frases en el aragonés hablado en la Ribera de Fiscal a mediados del siglo XX


-Amigo padre: As Güallas toas se mueren, os cordés no en queda garra, si este tiempo fa estamos jodidos.

-Amigo hijo: si no estas muerto siñal qu´estas vivo. T´envío un duro menos vente riales pa que comas y bebas y te regales, y si tiens as apargatas rotas jodete y comprate.

----------------------------------------------

Otros sabrán qu´a tu madre la metiu a pata da ferradura de ro burro, más l´ise valiu que l´ise pegato una calcia. Sabrás qu´imos comprau dos aguilos machos pa qu´hagan crías y que nos aduyen a comer as coles en a Cresma (Cuaresma).

-------------------------------------------

Brixida: Apre es morros ca viene o siño retor a date ra forma.

-------------------------------------------

-¿T´an vas mocé?

-A cudiar es güás ta riba de lo puerto a vier si s´an fartato es güás.

 

----------------------------------

-¿Qué fas astí?

-Cosa.

-¿Cuánto quies d´ixa gallina?

-Dos pesetas

 

-------------------------------------------

-¿Quies venir con yo?

-No, porque no has quiesto fer o que yo t´e dito.

 

------------------------------------------------

-Mondeo, ¿has yido a regar os campos?

-Sí qu´he yido.

 

-----------------------------------------------

-Vete ta llá. Vientene bel raté

-------------------------------------------------

-A mincha pana y o micha pana bajaban to … en ta Fiscal, Martín de Costa les ne compraba, les ne pagaba con vino y pan. Las feban en o Cambriello y también en o Litar y en a cueva do santo viello se feban d´almorzar.

----------------------------------------------------

-A tres cuartos a docena las daban a elexir y les ne compraba o Seco y o sastre Serafín.

 

sábado, 2 de abril de 2016

Un paseo por Enate, pueblo del Somontano

Enate es un pueblo del Somontano de Barbastro, ubicado junto a la carretera que une Barbastro con El Grado, a mitad de camino entre estas dos localidades. Ayer me pareció que ya era hora de visitarlo…

La parte más antigua del pueblo tiene un carácter defensivo, accediéndose a la calle principal por un pasadizo que posee bella portada y escudo que perteneció al señor temporal de la localidad.

Acceso al casco antiguo medieval de Enate
 

Piedra armera de los Azlor (Casa ducal de Villahermosa)
 

Imagen del relicario que se conserva en la iglesia
 

Bella portada de acceso a una vivienda. En este caso los balcones hacen que se mojen las dovelas de arenisca de facies continentales. Ello provoca que se deterioren con rapidez. En Enate las casas de mejor nivel económico se distinguían por tener grandes portadas con dovelas de considerable tamaño
 
Clave de una portada dovelada, con simbolismo pagano acompañado arriba y abajo de símbolos cristianos: cabeza alada y monograma del nombre de Jesucristo. Era muy importante proteger la casa de todo mal. El cantero se equivocó al medir la anchura de las dovelas. Tuvo que realizar recortes en la de la clave, para que así pudiera entrar


Detalle de la cabeza alada, con sorprendente boca

Placa de arenisca con fecha de 1724

Torre de la iglesia, realizada con ladrillos. Siglo XVIII. Según Ánchel Conte, donde ahora está la iglesia antes hubo una mezquita

Detalle de un viejo muro. Diversidad litológica. La mayor parte de las piedras provienen de la terraza del río Cinca sobre la cual se asienta la población. Las piedras de mayor tamaño son de arenisca, procedentes de una cantera, más erosionables

En Enate abundaba el tapial. Ahora tan apenas se ve por estar los muros enfoscados y renovados